آموزش حل مسئله به کودکان در ۵ گام عملی

آموزش حل مسئله به کودکان

در این مقاله به آموزش حل مسئله به کودکان در ۵ گام مهم و عملی می پردازیم.
این مقاله برگرفته از مصاحبه و صحبت های پزشک و روانشناس کودک و کارشناس صدا و سیما در برنامه تلویزیونی مادر،کودک و تندرستی است.
ایشان مطالب مهمی رو در مورد آموزش حل مسئله به کودکان و در واقع آموزش مهارت حل مسئله به دانش آموزان و کودکان بیان کردند و ۵ گام مهم و اساسی رو پیشنهاد دادند.

 مهارت حل مسئله و تصمیم گیری :

وقتی واژه مسئله و حل مسئله مطرح می شود خیلی خوبه که بدونیم اول ما چی رو مسئله خطاب می کنیم تا بعد بتونیم به حل کردن آن که گام دوم هست بپردازیم.
در واقع مسئله به هر موقعیتی گفته می شود به هر شرایطی گفته می شود که اطلاعات و مهارت ما برای مواجه شدن باهاش و روبرو شدن باهاش کمه.
جالبه که مشکلات همیشه در زندگی ما هستند ولی این نیست که سرنوشت نهایی ما را تعیین می کند.
اینکه چطور با این مشکلات روبرو شویم ،چه واکنشی در مقابلش نشون بدیم اینه که سرنوشت نهایی ما رو تعیین میکند.

 

   یک مثال کودکانه حل مسئله :

کودکی رو فرض کنید که هر روز ظهر میاد خونه زنگ در رو میزنه و مادر در رو براش باز میکنه.
این کودک تا حال با مسئله ای مواجه نشده ،بخاطر اینکه تا حالا تواناییی هایش و امکاناتش کافی بوده، برای اینکه بتونه با اون مسئله ای که داره و با اون روزمرگی که داره  با اون که میخاد وارد خونه بشه مواجه بشه.
اما یک روز از سرویس پیاده میشه و زنگ در را می زنه اون وقت می بینه کسی در را برایش باز نمی کند.
پنج دقیقه منتظر میشه و تو این مدت بارها زنگ در رو می زند و هیچ کس در رو برایش باز نمی کند.
اینجاست که فرزند ما با یک مسئله روبرو شده ،یعنی یک موقعیتی جلوی پاش قرار گرفته که اطلاعات و مهارت هایی که دارد کافی نیست برای اینکه باهاش مواجه بشه.
حدس بزنید بچه ها معمولا توی این شرایط چیکار می کنند؟
گریه می کنند.
وقتی فرزند ما مهارت حل مسئله را بلد نیست اولین چیزی که به ذهنش میرسد گریه کردن است.
امروز میخواهیم این مهارت رو آموزش بدیم که فرزندمون کمتر گریه کند.
ما این موضوع را در سنین بالاتر هم می بینیم که البته ممکن است جلوی بقیه گریه نکند ولی در خفای خودش ناامید باشد و گریه کند و یا احساس درماندگی و یاس بکند،ولی در سنین بالاتر این موضوع را به صورت خشم می بینیم.
افرادی که کارشون دچار مشکل میشه ،نمرشون کم شده و در رو به هم می زنند و یا با فرزندشون بداخلاقی می کنند و خیلی خوبه که پدر ومادر ها هم مهارت حل مسئله را بدانند و اگر می دانند بیشتر استفاده کنند، و اون وقت به صورت خشم گریه و ناامیدی نشون ندهند.
بعضی از افراد این مهارت را ندارند  و بعضی هم به صورت ناقص و در حد کمتر از آن چیزی که واقعا هست می دانند، و جالبه بعضی از افراد این مهارت را دارند اما آگاهی ندارند که این مهارت را می دانند.
به صورت ناخود آگاه اون رو انجام می دهند ولی اگر یک نفر ازشون بپرسه که چه مراحلی را طی کردید که این مشکل را به این خوبی حل کردی ،نمی توانند برای ما توضیح بدهند.
ما والدین در صورتی می توانیم این مهارت را به فرزندمون یاد بدهیم که خودمون هم ازش استفاده کنیم و هم به خوبی بلد باشیم، و هم بتوانیم گام های مختلفش رو برای فرزندمون قشنگ توضیح بدهیم.

 

پیشنهاد می کنم این مطلب را نیز بخوانید : مهارت های اجتماعی کودکان :چطور مهارت‌های اجتماعی را به کودک خود آموزش دهیم؟

 

 فواید آموزش حل مسئله به کودکان :

عملا چه کاربردی در زندگی بچه هامون داره؟
وقتی بچه ها را در حالت بازی می بینیم، و توی ذهنمون میگوییم خوش به حالشون هیچ غم و غصه ای ندارند،کاش منم به دوران کودکی بر می گشتم که هیچ مشکلی نداشتم.
این جرقه به ذهنمون بزنه که بچه ها هم مشکل دارند.
بچه ها هم با مسائل زیادی روبرو هستند.
شاید مسائل اونا از دید ما خیلی بزرگ و مهم نباشد اما برای خودشون،سن خودشون و شرایط خودشون واقعا مهم و سنگین است.
مشکلات همیشه توی زندگی بچه ها وجود دارند،گاهی وقت ها به صورت مشکلات بزرگ و پیچیده هستند مثل اینکه پدر و مادرشون از هم جدا می شوند،یکی از اعضای خونوادشون یک مریضی لاعلاج می گیرد،دچار اتفاقات بزرگی مثل سیل زلزله،حریق و … می شود،یکی از عزیزانشون رو از دست می دهند و گاهی هم این مشکلات کوچک و ساده هستند مثل اینکه درآمدشون یک مقدار کاهش پیدا می کند،مثل اینکه فرزند ما یک درسی رو خوب در مدرسه یاد نمی گیرد،مثل اینکه شب شده اما چند تا از تکالیفش باقی مونده،
بچه های ما با همه مشکلات بزرگ و کوچک دست به گریبانند و باید قشنگ بلد باشند که با اونها چطوری برخورد کنند،چطوری حلش کنند در غیر این صورت عوارضش رو به صورت استرس های جسمی و روحی تجربه می کنند.
من مراجعان زیادی دارم که می گویند وقتی هوا تاریک میشه من دلم میگیره یا گریه می کنم و وقتی بررسی می کنیم می بینیم که نمی توناد این مسئله رو که چند تا تفکیکش باقی مانده و دارده شب میشه را به خوبی مدیریت کند و حل بکند،در نتیجه با تاریک شدن هوا  گریه می کند،ممکن است والدین ندانند علتش چیه؟
و چون راه حلش را نمی داند تنها به راه حل گریه کردن پناه می برد.
یکی از مهم ترین مشکلاتی که بچه ها مهارت حل مسئله را نمیتوانند خوب اجرا کنند،اینه که نمی تواننند مسئله یا مشکلشان را تشخیص بدهند.
البته نمیخوام این موضوعو برای بچه ها تعریف کنم چون خیلی از وقتا بزرگسالانیو می بینیم که با این جمله ها می آیند و می گویند : حالم گرفته است، درگیرم،اعصابم خورده و ازشون میپرسی مشکلت چیه خودشون هم نمی دانند .
بنابراین خیلی نمی توانیم ایراد بگیریم به کودکانمون وقتی الگو میگیرند از والدینی که گاهی خودشون هم سر در گم هستند.
معمولا افراد احساسشون رو خوب می دانند اما مشکلشون رو نمی دانند.
کاری که در مهارت حل مسئله به کودکانمان انجام میدهیم که البته در گام دوم بهشون آموزش میدیم این است که چطور مشکلت را بشناسی و تعریف کنی.
خیلی از والدین خوب روش های مختلف برخورد با مشکلات را به کودکان می آموزند،برای بچه ها دونه به دونه موقعیت ها رو می گویند،اگر مثلا راننده سرویس اینجا شما را پیاده نکرد شما این کارو بکن،اگر دوستتون قهر کرد این کارو بکن.
این روش خوبیه و از آموزش ندادن بهتر است.
اما روش بهتر از این موضوع هم وجود دارد.
ما راه حل واحد را به فرزندمون دیکته نکنیم،وقتی ما به بچه میگیم اگر بلد نبودی جواب سوال معلم رو بدی این کارو بکن،ما انگار به صورت ضمنی به فزرندمون میگیم برای هر مشکلی یک راه حلی وجود دارد که واحد است ، ثابته و فقط من بلدم.
اونوقت فرزند ما وابسته به ما می شود.
این نشون میده فرزند ما ماهی گیری را یاد نگرفته بلکه فقط یک ماهی از ما گرفته به جای اینکه این مهارت رو بهش آموزش بدم .
مثلا بهاره عزیزم شما فکر می کنی اگر راننده سرویس از جلوی خونه رد شد و شما را پیاده نکرد چه کارایی می تونی انجام بدی؟
و بعد ممکنه اون چند تا راه حل اشتباه بده، کمکش میکنم راهنمایی های دور بهش می کنم تا بتونه کم کم به اون راه حلی که مدنظرشه برسد.


پیشنهاد می کنم این مطلب را نیز بخوانید : بازی حل مسئله برای کودکان : چند بازی مهیج که قدرت حل مسئله کودک شما را افزایش می دهد!

مزایای کمک والدین در آموزش حل مسئله به کودکان  :

در این صورت  :

  1. به خودش ایمان می آورد که می تواند مسائلش را حل کند.
  2. ذهنش باز و خلاق می شود.
  3. زمانی که من مادر هم نیستم فرزند من میتونه حل مسئله بکند و از خودش مراقبت کند.

بچه های ما تو خونه زندگی میکنند،تو محیط مدرسه هستند ،با همسالانشون ارتباط دارند، و در هر  سه تای این محیط می توانند دچار مشکلاتی شوند.
بچه ای که مثلا پول نداره خوراکی بخره،با دوستش قهر کرده،مامان و باباش باهم اختلاف دارند و …
و حالا تصور کنید یک انسان کوچک با هوش کوچک در حد سن خودش با این مشکلات بزرگ چطور برخورد خواهد کرد و هیچ راه چاره ای بلد نیست و تنها راهش گریه کردن و غصه خوردنه.
و چقدر این قضیه ناراحت کننده است.

 مراحل آموزش حل مسئله به کودکان :

در مراحل آموزش حل مسئله به کودکان ما با پنج گام روبرو می شویم  که هرکدوم از اینا زیر بنا و مورد نیاز برای گام بعدی است.
یعنی نمیتواند یک نفر یک دفعه از گام سوم شروع کند.
و باید به ترتیب پشت سرهم طی کرد.
شاید اول کار نیاز باشد ما این مراحل را بنویسیم و روی در یخچالمون بچسبونیم،بهش نگاه کنیم قلم و کاغذ بیاریم و یادداشت کنیم ولی بعدا که حرفه ای شدیم میتونیم توی ذهنمون و در کسری از ثانیه این مراحل را طی کنیم و خیلی سریع انجامش بدهیم.

والدین و معلمان چگونه باید به کودک کمک کنند که خودش مشکلش رو کشف و حل کند،بدون اینکه اونها راه حلی را ارائه بدهند؟

  1. اولین گام برای آموزش حل مسئله به کودکان که والدین و مربیان باید خودشون این مسئله را بدانند، استفاده کنند و بعدا اونو به فرزند خود آموزش دهند اینه که ما خودمون رو بشناسیم.
    زیربنایی ترین مهارت اینه که با خودمون آشنا بشویم.
    وقتی من خودم را نمی شناسم متوجه نمیشم که الان گرسنمه،الان به خاطر اینکه درسم عقب مونده دلم شور میزنه،الان بخاطر اینکه مادرم دیر کرده نگرانم، این رو نمیدونم بی دلیل گریه می کنم.
    وقتی میگی دلم گرفته اما مشکلو ازت میپرسند نمیدونی.
    در واقع تعریف مشکل بخش مهم و حیاتی است و من تا خودم را نشناسم نمیدانم که درد و مشکلم چیه ؟
    کسانی که دائم افکار منفی دارند و از همه گله و شکایت میکنند بخاطر این است که نمی دانند مشکلشان چیست و به بقیه القاب منفی نسبت می دهند.
    پس گام اول خودمون رو بشناسیم.
    ببینیم که چه چیزایی میتونه به ما استرس بده،برامون سخت باشه وقتی بدونم نسبت به گرسنگی حساسم،اگر مشقم دیر بشه استرس می گیرم آن وقت کودکی هستم که میتونم خوب وارد گام دوم شوم.
    والدین میتوانند با جملات کوتاهی کودک را راهنمایی کنند.
    مثلا چون تو گرسنه ای  نمی توانی مشقات رو بنویسی.نظرت چیه؟
    شش هفت بار که این کارو انجام میدهیم کم کم کودک من به این نتیجه میرسد که اول باید گرسنگیمو برطرف کنم، بعدا مشقمو بنویسم اونوقت یه جایی میرسه که خودش میاد میگه مامان من گرسنم و دیگه خوب نمیتونم مشقمو بنویسم.
    اونجا من مادر میتونم به خودم بگم آفرین گام اول رو به خوبی طی کردی.
    این کار را ما والدین با کمک های کوچیک انجام میدیم و بعدا رشدش رو می بینیم.
  2. گام دوم برای آموزش حل مسئله به کودکان این است کودک مشکلش را دقیق توصیف و بیان کند و حتی در ذهن خودش مشخص کند می تواند حلش کند.
    تا وقتی ما مشکلی نداشته باشیم راه حلی نداریم.
    گاهی وقتا حل مسئله ها به نتیجه خوبی نمی زسد، چون مشکلات خوب تعریف نمی شوند.
    یک مانع بزرگی که نمیزاره هم ما بزرگسالان هم کودکان مشکلمون رو بدونیم هیجانات و احساسات است.
    ما وقتی خیلی هیجانی،مضطرب و افسرده می شویم،خشمگین میشویم فراموش میکنیم مشکل اصلی چیه؟پیشنهاد می کنم این مطلب را نیز بخوانید :  همه چیز در مورد افزایش هوش هیجانی در کودکان

    در این مرحله معلمان والدین و روانشناسان اگر بتوانند به کودک کمک کنند که هیجاناتش حفظ بشود و اون رو مدیریت کنند با پرسیدن اینکه میدونم الان عصبی هستی اما مشکلت چیه؟
    اون وقت کودک متوجه میشه که هرچقدرم حالش بده یک مشکلی اون زیر هست و کودک بعد از بارها تمرین کردن این مشکل را می فهمد و از هیجانات کمی فاصله بگیرد.
    اگر فرزند ما مشکلش رو ندونه و در گام های بعدی نتونه حلش کند  وقتی اعصابش خورده سراغ راحت ترین راهها میرود،کوچکتر که هست گریه می کنه بغض می کند و وقتی به نوجوانی برسه دوستش میگه حالت بده بیا این سیگارو بکش.
    اون وقت بچه ما در دام این راه حل های فوری می افتد.
    برای پیشگیری از این حل مسئله های مشکل و ناقص به او حل مسئله درست را آموزش می دهیم.[

  3. بعد از اون دوگام، گام سوم برای آموزش حل مسئله به کودکان این است که حالا برایش راه حل پیدا کنیم.
    مهم ترین نکته این است که ما در گام سوم آموزش حل مسئله به کودکان عجله نداشته باشیم، که راه حل ها حتما درست و سریع و عالی باشند و این علت دارد.
    مثلا بعضی وقتی مشکل اینه که من کاردستیمو انجام ندادم و فردا معلم دعوام میکند،راه حل رو از فرزندمون می پرسیم و اون وقت ممکنه فرزند ما راه حل عجیبی بگه که خوب نباشد مثلا بگه فردا نرم مدرسه،معمولا والدین این جور وقتا گارد می گیرند،این راه حل خوبی نیست
    در این مرحله اصلا به این موضوعات توجه نکنید و بگذارید کودک شما هر چه که در ذهنش هست را بگوید.چون این مرحله مهمی برای پرورش خلاقیت کودکان است و ما نمی خواهیم جلوی خلاقیتش را بگیریم.
    بعد از اینکه فرزندمون همه راه حل ها رو گفت وارد گام چهارم برای آموزش حل مسئله به کودکان می شویم.پیشنهاد می کنم این مطلب را نیز بخوانید :

    بازی هوش کودکان : معرفی چند بازی ساده برای تقویت هوش کودکان

  4. گام چهارم برای آموزش حل مسئله به کودکان این است که به کودک بگویید این راه حل هایی را که گفتی همش را نوشتم، مثلا شد ۵ راه حل ،دو تا هم خودم پیشنهاد میدهم میشه ۷ تا راه حل،بیا ببینیم کدومش راه حلای خوبین و کدوم هم جالب نیستند.
    مثلا برای نداشتن یک کاردستی میشه نرفت مدرسه؟
    ممکنه فرزندم جلوتر از من خودکارو بردارد و روی اون راه حل خط بکشد.
    اگر در وقعیت فرزند ما به سمت راه حل های آسانتر برود مثلا من ترجیح میدم فردا نرم مدرسه،تکنیک کلیدی بازی گونه اش اینه که به بچه ها کمک می کنیم عواقب و نتایج تصمیمشون رو بدونند.
    بازی اگر… آنگاه..
    بیا یک بازی انجام دهیم.
    اگر شما مدرسه نروی اون وقت یا آنگاه  بهم بگو چه اتفاقاتی می افتد؟
    خودم جوابش رو نمیدم.
    بگذارید توپ توی زمین کودک باشد و خودش جواب دهد.
    کودک میداند ناظم دعوا میکند،از درس عقب می افته و …
    بعد ازش می پرسیم راه حل خوبیه ؟
    بعد اگر کودک ما بحواهد هم که به این سمت برود من راه درست را توجیهش می کنم.
    و این جور بچه ها کاری را مخفی از والدین انجام نمی دهند.
  5. بهترین راه حل رو انتخاب میکنیم که بیشترین سود ها و کمترین ضررها رو داشته باشد.
    ممکن است در آخر دو الی سه راه حل خوب بماند.
    اینکه امشب کاردستی رو انجام بدم یا فدا صبح.
    و با تکنیک اگر….آن وقت …. با کودک زاه حل ها را بررسی و سود و ضررها را محاسبه و اون راه حلی که سودهای بیشتر و ضرر کمتر رو انتخاب می کنم.
    مثلا اگر کودک شخصیه که صبح بلند نمیشه این یک ضرره.این طوری در ۵ گام به فرزندمون آموزش میدهیم به صورت عملی مسائل را حل کنند و در آموزش حل مسئله به کودکان خود موفق عمل می کنیم.

 

پیشنهاد می کنم این مطلب را نیز بخوانید :  بازی فکری کودکان: کودکان را مانند کاریکاتور بزرگ نکنیم!

بسیار خب امیدوارم از موضوع آموزش حل مسئله به کودکان و تکنیک های مختلف ان استفاده کنید.
لطفا نتیجه اش را در قسمت نظرات با ما به اشتراک بگذارید.

دیدگاه‌ها 0

*
*

موجود شد به من اطلاع بده We will inform you when the product arrives in stock. Just leave your valid email address below.
Email Quantity We won't share your address with anybody else.