نوشته‌ها

نقش بازی در رشد کودکان چیست؟

در این مقاله کاربردی قصد دارم شما را در مورد نقش بازی در رشد کودکان و اثرات بی نظیری که بازی ها در رشد کودکان در همه جوانب دارند آگاه کنم.

ضمن مطالعه مطالب نقش بازی در رشد کودکان شما باید بدانید که کودکان باهم متفاوتند.

هنگامی که بازی های آنها را مشاهده می کنید این را می فهمید و مشاهده می کنید بین بچه هایی که تقریبا هم سن وسال هستند نیز تفاوت هایی وجود دارد.

ممکن است کودکی که اصلا نمی تواند توپ پرت کند در آینده بتواند بهتر از هر کسی با توپ بازی کند.

این یک مسیر عمومی از رشد کودک است که بچه ها آن را دنبال می کنند.

در حالی که سرعت رشد آن ها مثل هم پیش نمی رود. مدت سينه خيز رفتن بسیاری از نوزادان طولانی می شود .

در حالی که سایر نوزادان ممکن است بدون اینکه مدت سينه خيز آن ها طولانی شود بایستند و راه بیفتند.

حتی دوقلوها در موقعیت های مختلف به شیوه های متفاوت عمل می کنند.

فهمیدن تفاوت های فردی درسرعت و نحوه رشد کودکان یکی از اصول مهم رشد به شمار می رود.

 

بازی ها در چهار جهت به رشد کودکان کمک می کنند :

  1. نقش بازی در رشد جسمانی (Physically)

  2. نقش بازی در رشد ذهني (Mentally)

  3. نقش بازی در رشد اجتماعی (Scially)

  4. نقش بازی در رشد عاطفی (Emotionally)

نقش بازی در رشد جسمانی :

هنگام بازی بچه ها یاد می گیرند از ماهیچه های خود استفاده کنند.

وقتی بازی های حرکتی ماهیچه های درشت بدن را به حرکت می اندازد، ماهیچه های کوچک نیز به کار می افتند.

ماهیچه های بزرگ مانند بازو ها و ماهیچه های ران قوی تر می شوند.

بهتر کار می کنند، در نتیجه کودکان بهتر می توانند بدوند، جست وخیز کنند و از جایی بالا بروند.

وقتی ماهیچه های کوچک در انگشتان دست و پای کودک بیشتر تحت کنترلش در می آید می تواند از تمام دستش به خوبی استفاده کند.

این کودکان می توانند در سن 4 سالگی به راحتی قطعات ریز را جمع آوری نمایند.

هماهنگی و تعادل (Coordination) نیز با پیاده روی روی لبه پیاده روها، بالا رفتن از درختان و جاهای بلند، له کردن پای همدیگر در بازی لی لی به وجود می آید.

موقعی که قسمتی با قسمت هایی از بدن با هم کار می کنند به طوری که بدن به طور موزون حرکت می کند و یک فعالیت به انجام می رسد ، به آن «هماهنگی» گفته می شود.

بازی ها و سرگرمی ها باید تاحدی مشکل باشند که کودک را به چالش وادار نمایند.

سادگی آنها تا اندازه ای توصیه می شود که از شکست آنها جلوگیری نماید.

نگذارد محرومیت در انجام یک فعالیت، طولانی شود.

بچه ها از اسباب بازی ها و سرگرمی هایی که بسیار آسان هستند خسته می شوند.

چالش در انجام بعضی از فعالیت ها یک مسأله را به وجود می آورد .

(مثلا قسمتی از یک پازل) و ساختن و دوباره سازی بعضی از اشیاء به رشد کودکان منجر می شود.

کودکان انرژی زیادی دارند، بنابراین باید به آن ها فرصت بیشتری بدهیم تا انرژی شان به مصرف برسد.

در این صورت آنها بهتر به  رشد خود ادامه می دهند.

در هر مقطع سنی هماهنگی حرکتی بستگی به تجربه بازی دارد.

اگر کودکان شانس کافی برای انجام نقاشی و طراحی نداشته باشند به اندازه کودکانی که تجربه چنین بازی هایی را داشته اند پیشرفت نخواهند کرد.

موقعی که کودکان راه رفتن را یاد می گیرند، تمایل دارند اشیاء را در سراسر اتاق جا به جا کنند.

همچنین آن ها مشتاقند که یخ را درلیوان لمس کرده و مزه سوپ را بچشند.

کودکان پیش دبستانی از چکش چوبی استفاده می کنند تا یک میخ چوبی را بکوبند.

سوار سه چرخه می شوند.

از بلندی ها بالا می روند.

آن ها یک  پازل به هم ریخته را برداشته و به کمک هم آن را می سازند.

در حین چنین فعالیت هایی آن ها یاد می گیرند چگونه از انگشتانشان استفاده کنند که در  رشد آن ها بسیار موثر است.

کودکان در سنین مدرسه به  بازی و رشد خود ادامه داده و  کودکان  ۷-۶ ساله از پاستل و قیچی استفاده می کنند.

و مهارت های رنگ شناسی و برش زدن کاغذ را یاد می گیرند.

در ۸ و ۹ سالگی می توانند با چوب به یک توپ ضربه بزنند، دوچرخه برانند.

از روی طناب بپرند و بولینگ بازی کنند.

نقش بازی در رشد ذهنی :

هنگامی که کودکان بازی می کنند یاد می گیرند که از فکرشان استفاده کنند.

«ژان پیاژه »،  روان شناس معروف کودکی که درباره رشد کودکان مطالعه کرده به ما کمک نموده تا درباره نحوه یادگیری کودکان چیزهای زیادی بدانیم.

کودکان هنگام بازی از حواس خود استفاده می کنند.

به وسیله چشیدن ، جویدن ، دیدن ، حس کردن و شنیدن چیزهای مختلف، رنگ ها، اندازه ها، ترتیب و چیدمان، وزن و… را یاد می گیرند.

این گونه مواجهه در مراحل پایین تر منجر به بالا رفتن مهارت های استدلال و منطق برای سنین بالاتر می شود.

کودکان در ضمن بازی های فکری و ذهنی تجربه های زیادی به دست می آورند.

آن ها کشف می کند بوی تعفن نامطبوع است.

می فهمند بسیاری از اسباب بازی ها پرتحرک تر از دیگران است.

آن ها نام رنگ ها را یاد گرفته و بعضی از چیزهایی که به آن ها آسیب می رساند را شناسایی می کنند .

کودکان نحوه الگو برداری از رفتار دیگران و مشارکت در فعالیت ها را می آموزند.

آن ها دوست دارند به شدت درباره کارهایی که انجام می دهند فکر کنند.

از عقاید شخصی خود خارج شوند.

آن ها می توانند به حل مسئله بپردازند .

به وسیله بلوکه های متعددی که دارند سازه ای بلند به وجود آورند.

قطعات پازل را در مکان خود درست می چینند .

لباس های عروسک را در آورده و می پوشانند.

این گونه فعالیت ها که حل مسئله می باشد برای کودکان خوشایند است.

به هماهنگی ذهن و بدن منجر می شود که کودک می تواند یک فعالیت را به پایان برساند.

تصورات خلاقانه کودکان هنگامی که آنها با اشیاء مختلفی که وسایل متعدد را به وجود می آورد آشنا می شوند به راه می افتد.

یک کودک تصمیم می گیرد با وسایلی مانند بلوک ها، ماسه، کاغذ، آب، جعبه ها، رنگها، مداد رنگی ها، خمیر و آلات ریتمیک چه می تواند بسازد؟

ملزومات مغازه داری را فراهم می کند .

لباسی برای پوشیدن عروسک تهیه می کند.

واقعیت جالب این است که آماده کردن کودکان برای بهره مندی از خلاقیت با انجام دادن بعضی از کارها به سادگی به وجود می آید.

نقش بازی در رشد اجتماعی :

نحوه برقراری ارتباط کودک با دیگران را  رشد اجتماعی می گویند.

هر کسی که در زمینه بازی های کودکان مطالعه کرده باشد می داند که بچه ها با توجه به سنشان به روش های متفاوتی با دیگران رابطه برقرار می کنند.

 

 * بازی های اولیه (نوزادی) (Early play lintant) :

اغلب بازی نوزادان با والدین و سایر اعضای خانواده است.نوزادان این بازی ها و احساس خوشی را که از طریق آن به دست می آورند را دوست دارند.
شما می توانید برای نوزادان آواز بخوانید، دستشان را حرکت بدهید، پاهایشان را به هم بزنید و شکمشان را با دهان قلقلک بدهید.
آن ها مشتاقانه می خندند و قهقهه می زنند.
موقعی که نوازد کمی بزرگتر می شود بازی های ساده مانند در آوردن صدای حیوانات برایش جالب است.
نوزادان دوست دارند احساسات خوشی که به وسیله صحبت کردن با آنها به وجود می آید ادامه پیدا کند.

 

 * بازی های انفرادی (کودکان نوپا) (Solitary play toddler)  :

کودکان نوپا دوست دارند به تنهایی بازی کنند.
در این سن هرچند آن ها ممکن است دور کودکان هم سن و سال خود بچرخند و راه بروند ولی دوست دارند به تنهایی بازی کنند.
در حدود 2.5 سالگی آن ها شروع به برقراری ارتباط با هم سن و سالان خود از طریق لمس کردن و صحبت با آن ها می کنند.

* بازی های موازی (قبل از دبستان) (Paralel play) (pre school)  :
دراین سنین کودکان تمایل دارند که باهم باشند ولی تعامل بین آنها محدود است.
آن ها پهلو به پهلوی هم می دوند، به همدیگر گوش می دهند، همدیگر را تماشا می کنند .
بعضی از اوقات ممکن است بر سر اسباب بازی هایشان با هم بجنگند.

* بازی های اشتراکی (قبل از دبستان)  (Associative play) pre school  :
در این سنين کودکان هنوز به خود مشغولند.
اغلب کودکان فعالیت های دیگر کودکان را تقلید می کند ولی آن ها با همدیگر تعامل زیادی انجام نمی دهند.

* بازی های مشارکتی (قبل از دبستان) (Cooperative play) (pre school)  :
هنگامی که مهارت های صحبت کردن و گوش دادن رشد می یابد کودکان می توانند جامعه پذیر شوند.
آن ها برنامه ریزی می کنند و کارهایی که می خواهند انجام دهند را به هم می گویند و فعالیت هایی که انجام می دهند در پاسخ به کارهایی است که دیگران انجام می دهند.
کودکان از طریق وانمودسازی دست به یک بازی خانگی مثل بازی «پدر و مادر» می زنند و سعی می کنند از ارتباط اولیه شان خارج شوند.

* بازی های پایانی (مدرسه)  (Later players) (school) :
بچه ها در سنین مدرسه توسط نقش و محدوده زمانی که دارند به بازی ها ساختار می دهند.
در هنگام بازی از هم انتظار دارند که بی طرفانه و زیبا بازی کنند.
آن ها طرف هایشان را مشخص کرده و تیم تشکیل می دهند و بدین ترتیب با هم معاشرت می کنند.

بعضی از بازی ها به کودک یاد می دهند چگونه با دیگران دوست شود و از بودن در جمع بهره ببرد.
بازی های تقویت مهارت های اجتماعی کودک را قادر می سازد با دیگران همکاری کند، نیازهایش را برآورده سازد، با دیگران ارتباط موثر برقرار کند، تفریح کند و خوش بگذراند.
هر چه کودک بیشتر با دیگران ارتباط داشته باشد، مهارت های اجتماعی وی بهتر رشد خواهد کرد.
مهارت های اجتماعی برای شاد زیستن در خانواده، دوست پیدا کردن و رفتن به مهد کودک و مدرسه بسیار ضروری هستند.
کودکانی که مهارت های اجتماعی بهتری دارند در بین جمع از محبوبیت بیشتری برخوردارند و کمتر سر خورده می شوند.

 

حتما بخوانید :  بازی کودکان : ۷ عامل موثر در بازی کودکان چیست ؟

نقش بازی در رشد عاطفی (Play and emotional development) :

نقاشی، طراحی و موسیقی به کودکان کمک می کند خودشان را ابراز نمایند.

بازی به کودکان کمک می کند که احساس بهتری داشته باشندو یاد می گیرند که اعمال وحرکتشان را کنترل کنند.

آن ها وقتی که یاد می گیرند از زیبایی رنگ ها، ریتم آهنگ ها، بازی با عروسک ها، حیوانات پارچه ای و ابزار نجاری لذت ببرند خوشحال می شوند.

همچنین بازی به آنها کمک می کند تا گرسنگی و تشنگی شان را ابراز کنند.

آن ها اغلب احساسات و عواطفی را که نمی توانند در زندگی روزمره شان نشان بدهند از طریق بازی ابراز می کنند.

کودکان در بازی های خلاق بدون هیچ گونه هراسی ابراز امیدواری می کنند.

هنگامی که آن ها تشویق می شوند زندگی روزمره شان راتعریف کنند یا تصویری را بکشند، می توانند بر احساساتشان غلبه کنند.

دنیای درونی خودشان را بسازند.

آن ها بہتر قادر می شوند که به آرزوها و رؤیا هایشان بپردازند.

 

بدون حمایت جدی از بازی های کودکان :

رویاهایشان کمرنگ می شود.

بلند پروازی ها و خود حمایتی ها کم می شود.

راحت بودن کودک به تدریج زنگار می گیرد.

امنیت خاطر آن ها از دست رفته و دچار ضربه روحی می شوند

 

منبع : پژوهشی از مرکز مطالعات خانواده و رشد انسانی وابسته به دانشگاه ایالتی کلرادو

ترجمه: محمد مهری کارشناس مشاوره و راهنمایی