نقش بازی در رشد خلاقیت کودکان چیست ؟

در این مقاله کاربردی قصد دارم موارد کلیدی و اساسی در مورد مسئله مهم نقش بازی در رشد خلاقیت کودکان را با شما درمیان بگذارم.

خلاقیت مهمترین وجه زندگی است و اهمیت آن  به ویژه نقش بازی در رشد خلاقیت کودکان روز به روز در حال افزایش است.
با توجه به این که تحولات جهانی امروز لحظه‌ای رخ می‌دهند، سرعت تغییرات شتابان در حال افزایش است.
این انسان‌های خلاق هستند که می‌توانند همراه این جریان باشند.
بنابراین همه صحبت‌های ما به این منظور است که کودکانی خلاق داشته باشیم.
در آینده انسان های خلاق موفق خواهند بود. کسب وکار و درآمد و شغل در آینده بدون خلاقیت معنا نخواهد داشت.
در یادگیری و آموزش، خلاقیت حرف اول را می زند.

خلاقیت قابلیتی است که در همگان وجود دارد اما نیازمند پرورش و تقویت می باشد تا به سرحد شکوفایی برسد.
فرد خلاق کسی است که از ذهنی جست و جوگر و آفریننده برخوردار باشد.
خلاقیت عبارت است از : توانایی دیدن چیزها به شیوه های جدی، شکستن مرزها و فراتر رفتن از چارچوب ها.
فکر کردن به شیوه ای متفاوت، ابداع چیزهای جدید، استفاده از چیزهای نامربوط و تبدیل آن به شکل های جدید.

خلاقیت در تمام ابعاد زندگی ما نقش دارد.
از لحظه لحظه‌ی زندگی باید برای یادگیری استفاده کنیم و فقط یک ذهن فعال و خلاق است که می‌تواند در این سیل اطلاعات شناور باشد.
در روابط انسانی، جامعه، خانواده، مادر و پدر و فرزندان و حتی روابط زناشویی خلاقیت است که می‌تواند به ما کمک کند.
در عبادت و مناسک عبادی هم اگر خلاقیت نداشته باشیم، جوابگو نخواهد بود.
در ارتباط با طبیعت و محیط زیست نیز خلاقیت حرف اول را می‌زند، هیچ عرصه‌ای وجود ندارد که ما در آن نیازمند خلاقیت نباشیم.

نقش بازی در رشد خلاقیت کودکان و تاثیر خانواده :

از آنجا که کودک حساسترین مراحل رشد خلاقیت را در محیط خانه سپری می‌کند، محیط مناسب خانوادگی، شیوه و نگرش‌های صحیح فرزندپروری در رشد و شکوفایی خلاقیت سهم مهمی ایفا می‌کند.
اساساً پرورش عنصر انگیزشی خلاقیت باید در بستر خانواده صورت گیرد.
زیرا مستعدترین محیط برای شکل دهی آن محیط کلامی و نظام تربیتی و رفتاری خانواده است.
خانواده باید به موضوع کلیدی نقش بازی در رشد خلاقیت کودکان بسیار توجه داشته باشند.

به گفته ژان پیاژه : آیا این بازی نیست که به کودک اجازه می دهد تا نشانه ها را جایگزین واقعیت های زندگی کند؟

بازی بهترین شکل فعالیت طبیعی هر کودک محسوب می‌گردد .
بازی مناسب‌ترین راه برای بروز و رشد استعداد او به شمار می‌رود و نقش بازی در رشد خلاقیت کودکان را نمی شود انکار کرد.
در جریان بازی است که نیروهای ذهنی و جسمی کودک، یعنی : دقت، تخیل، نظم و ترتیب، چالاکی و غیره رشد می‌یابند.
علاوه بر اینها برای کودک محرک و انگیزه می شود در جهت کسب تجارب اجتماعی.
هنگامی که کودکان بازی می کنند یاد می گیرند از فکرشان استفاده کنند.
بازی به کودکان کمک می کند که احساس بهتری داشته باشند.
یاد می گیرند که اعمال و حرکتشان را کنترل کنند.
نقاشی،طراحی و موسیقی به کودکان کمک می کند خودشان را ابراز نمایند.

توصیه می کنم این مطلب را نیز بخوانید : نقش بازی در رشد کودکان چیست؟

بازی ها بویژه بازی های فکری ،خلاقیت کودک را افزایش می دهد و خلاقیت،یعنی بهره گیری غیر معمول از وسایل اطراف بدون تاثیرگیری از عقاید دیگران.
والدین نباید تعیین کننده ی نوع و شیوه ی بازی باشند. بلکه بهتر است شرایط سالم بازی را فراهم و خود به عنوان همبازی شرکت کنند و اجازه دهند تا با قدرت خلاقیت خود بازی را اداره کند.
در واقع والدین از طریق درگیر شدن در فعالیت های خلاق کودک در رشد خلاقیت او سهیم هستند.
خانواده ها باید فرصت های لازم را برای سؤال کردن، کنجکاوی و کشف محیط به کودکان بدهند و هرگز آنان را تنبیه و تهدید نکنند.
زمینه رشد خلاقیت در خانه زمانی فراهم می شود که به کودکانتان آزادی زیادی بدهید و به آنها به عنوان یک فرد احترام بگذارید.

نقش بازی در رشد خلاقیت کودکان

 

محیط خانه را به صورتی درآورید که در آن فعالیت، بازی و خنده به مقدار زیادی وجود داشته باشد.
شما و کودکانتان سعی کنید کارها را به روش های جدید و جالب انجام دهید.
با تشویق و تأیید رفتار کودک و فراهم آوردن زمینه های مساعد و تدارک بازی های دلخواه او، قدرت تخیل و خلاقیت کودک را تقویت کنید.
خیالپردازی های کودکان را سرزنش نکنید زیرا خلاقیت او را محدود می سازید.

شاید بازی کردن با خاک برای شما زحمت بیشتری به همراه دارد ولی در حقیقت یک راه عالی برای آموزش به همراه بازی به کودکان هست.
وقتی بازی تمام شد حتما قانون بگذارید که تمیزی انجام شود.
این انتخاب را بگذارید که “کثیفی و بعد تمیز کردن در غیر اینصورت هرگز از این قبیل بازی‌ها نخواهیم داشت!”
البته که بچه‌ها قانون را قبول خواهند کرد.

خلاقیت در کودکان :
خلاقیت در بازی زمانی به منصه ظهور می رسد که کودکان، خود را در انواع بازی ها سهیم بدانند.
بازی های خلاقانه برای بیان تمایلات، احساسات، علایق، ارزش ها و اعتقادات کودکان بوده و تکیه گاهی برای قضاوت آنان است. این بازی ها به خلاقیت کودکان کمک می کند و کودک در خلال بازی به ابتکار و اکتشاف می پردازد. مسایل راه حل و اعتماد به نفس و جرات پیدا می کند.
کشیدن یک نقاشی می تواند برای کودک آرامش و آسایش فراهم سازد و کودک را از تنش ها و فشارها برهاند. وسایل این گروه از بازیهای آموزشی شامل نقاشی، مدادرنگی، گچ، خمیر، موم و سایر موادی است که کودک می تواند با آنها چیزهایی بسازد و ارائه دهد.اینها مواردی از نقش بازی در رشد خلاقیت کودکان به شمار میرود.

نقش بازی در رشد خلاقیت کودکان

ویژگی های کودکان خلاق:

اغلب اوقات اگر کمی وقت و حوصله کنیم متوجه وجود خلاقیت در بچه ها می شویم.
بهترین زمان برای اطلاع از خلاقیت کودکان ، تماشای آنها به هنگام بازی است. خلاقیت عامل مهم بازی است.
کودک را در حالی که آزادانه و فارغ البال با مواد و اسباب بازی هایش سرگرم بازی است تماشا کنید.
کودکان خلاق اغلب برای هر یک از وسایل بازی خود موارد استفاده متفاوتی پیدا می کنند.
قبل از اینکه از وسیله ای به سراغ وسیله دیگر بروند از آن به انواع مختلف استفاده می کنند.
کودک خلاق اغلب از منابع خود به انواع و اشکال مختلف و گاه حیرت انگیز استفاده می کند.
کودکان خلاق می توانند با توجه به موقعیت و مکان خاص بازی را تغییر دهند.
بازی های جدید ابداع کنند، مقررات خاصی وضع کنند.
رهبری بازی را در دست گرفته و با سازمان بندی منسجم چه به صورت فردی و چه به صورت گروهی بازی کنند.
در مقابل کودکانی که از خلاقیت بی بهره بوده و یا خلاقیت کمی دارند در بازی ها نقش پیرو را به عهده گرفته، خود را ملزم به رعایت کامل مقررات بازی می دانند.
تخطی از قوانین را جایز نشمرده و بازی را بیشتر به عنوان وظیفه و کار تلقی می کنند تا وسیله ای برای رشد.
بنابراین سهم آنها از لذت بازی کمتر از کودکان خلاق است.

نقش مربیان در پرورش خلاقیت کودکان:

مربیان نیز باید نکات اصلی را به کودک بیاموزند و نقش بازی در رشد خلاقیت کودکان را جدی بگیرند.
موقعیتی به او بدهند تا خود از ایده هایش استفاده کند.
چرا که خلاقیت، عامل کسب تجربه بیشتر بوده و تجربه بیشتر عامل پیشرفت در زندگی آینده می باشد.
تجربیاتی چون سفر ،گذراندن وقت در مزرعه ،رفتن به تعطیلات،کتاب خواندن و بازدید از نقاط دیدنی و اشخاص مهم در زندگی کودک نقش موثری دارند.
زیرا تجربه اندوزی سبب می شود تا کودک فهم بیشتری از واقعیات به دست آورد و در مورد هر مسئله عکس العمل بهتری از خود نشان دهد.

توصیه می کنم این مطلب را نیز بخوانید : بازی کودکان : ۷ عامل موثر در بازی کودکان چیست ؟

انگیزه و خلاقیت کودک در محیط خانواده زمانی از بین می رود که:

  • تاکید بیش از حد والدین بر هوش و حافظه کودک
  • ایجاد رقابت میان کودکان
  • تاکید افراطی بر جنسیت کودک
  • قرار دادن قوانین خشک و دست و پا گیر در منزل
  • عدم آشنایی والدین با مفهوم واقعی خلاقیت
  • انتقاد مکرر از رفتارهای کودک
  • بیهوده شمردن تخیلات کودک
  • عدم شناسایی علائق درونی کودک
  • نبود حس شوخ طبعی در محیط منزل
  • تحمیل نقش بزرگسال به کودک

نقش بازی در رشد خلاقیت کودکان در فرایند یادگیری عامل بسیار اساسی است.
زیرا از این طریق احساسات، تفکر، هماهنگی و اعتماد به نفس کودکان رشد می یابد.
اگر خلاقیت به عنوان یک فرایند فکری، ارائه راه حل برای یک مسئله یا ابداع چیزی نو نظر گرفته شود، تعدادی از بازی هایی که کودکان را قادر می سازد که احساسات خود را از طریق هنر، حرکت، تخیل و نقش بازی کردن و خلاقیت بیان کنند، یا به کشف و ابداع نایل شوند را می توانید در اینجا ببینید.

بسیار خب! شما تابحال چه بازی هایی را برای پرورش خلاقیت کودک خود انجام داده اید؟
لطفا تجربه خود را در قسمت نظرات با ما به اشتراک بگذارید.

نقش بازی در رشد کودکان چیست؟

در این مقاله کاربردی قصد دارم شما را در مورد نقش بازی در رشد کودکان و اثرات بی نظیری که بازی ها در رشد کودکان در همه جوانب دارند آگاه کنم.

ضمن مطالعه مطالب نقش بازی در رشد کودکان شما باید بدانید که کودکان باهم متفاوتند.

هنگامی که بازی های آنها را مشاهده می کنید این را می فهمید و مشاهده می کنید بین بچه هایی که تقریبا هم سن وسال هستند نیز تفاوت هایی وجود دارد.

ممکن است کودکی که اصلا نمی تواند توپ پرت کند در آینده بتواند بهتر از هر کسی با توپ بازی کند.

این یک مسیر عمومی از رشد کودک است که بچه ها آن را دنبال می کنند.

در حالی که سرعت رشد آن ها مثل هم پیش نمی رود. مدت سينه خيز رفتن بسیاری از نوزادان طولانی می شود .

در حالی که سایر نوزادان ممکن است بدون اینکه مدت سينه خيز آن ها طولانی شود بایستند و راه بیفتند.

حتی دوقلوها در موقعیت های مختلف به شیوه های متفاوت عمل می کنند.

فهمیدن تفاوت های فردی درسرعت و نحوه رشد کودکان یکی از اصول مهم رشد به شمار می رود.

 

بازی ها در چهار جهت به رشد کودکان کمک می کنند :

  1. نقش بازی در رشد جسمانی (Physically)

  2. نقش بازی در رشد ذهني (Mentally)

  3. نقش بازی در رشد اجتماعی (Scially)

  4. نقش بازی در رشد عاطفی (Emotionally)

نقش بازی در رشد جسمانی :

هنگام بازی بچه ها یاد می گیرند از ماهیچه های خود استفاده کنند.

وقتی بازی های حرکتی ماهیچه های درشت بدن را به حرکت می اندازد، ماهیچه های کوچک نیز به کار می افتند.

ماهیچه های بزرگ مانند بازو ها و ماهیچه های ران قوی تر می شوند.

بهتر کار می کنند، در نتیجه کودکان بهتر می توانند بدوند، جست وخیز کنند و از جایی بالا بروند.

وقتی ماهیچه های کوچک در انگشتان دست و پای کودک بیشتر تحت کنترلش در می آید می تواند از تمام دستش به خوبی استفاده کند.

این کودکان می توانند در سن 4 سالگی به راحتی قطعات ریز را جمع آوری نمایند.

هماهنگی و تعادل (Coordination) نیز با پیاده روی روی لبه پیاده روها، بالا رفتن از درختان و جاهای بلند، له کردن پای همدیگر در بازی لی لی به وجود می آید.

موقعی که قسمتی با قسمت هایی از بدن با هم کار می کنند به طوری که بدن به طور موزون حرکت می کند و یک فعالیت به انجام می رسد ، به آن «هماهنگی» گفته می شود.

بازی ها و سرگرمی ها باید تاحدی مشکل باشند که کودک را به چالش وادار نمایند.

سادگی آنها تا اندازه ای توصیه می شود که از شکست آنها جلوگیری نماید.

نگذارد محرومیت در انجام یک فعالیت، طولانی شود.

بچه ها از اسباب بازی ها و سرگرمی هایی که بسیار آسان هستند خسته می شوند.

چالش در انجام بعضی از فعالیت ها یک مسأله را به وجود می آورد .

(مثلا قسمتی از یک پازل) و ساختن و دوباره سازی بعضی از اشیاء به رشد کودکان منجر می شود.

کودکان انرژی زیادی دارند، بنابراین باید به آن ها فرصت بیشتری بدهیم تا انرژی شان به مصرف برسد.

در این صورت آنها بهتر به  رشد خود ادامه می دهند.

در هر مقطع سنی هماهنگی حرکتی بستگی به تجربه بازی دارد.

اگر کودکان شانس کافی برای انجام نقاشی و طراحی نداشته باشند به اندازه کودکانی که تجربه چنین بازی هایی را داشته اند پیشرفت نخواهند کرد.

موقعی که کودکان راه رفتن را یاد می گیرند، تمایل دارند اشیاء را در سراسر اتاق جا به جا کنند.

همچنین آن ها مشتاقند که یخ را درلیوان لمس کرده و مزه سوپ را بچشند.

کودکان پیش دبستانی از چکش چوبی استفاده می کنند تا یک میخ چوبی را بکوبند.

سوار سه چرخه می شوند.

از بلندی ها بالا می روند.

آن ها یک  پازل به هم ریخته را برداشته و به کمک هم آن را می سازند.

در حین چنین فعالیت هایی آن ها یاد می گیرند چگونه از انگشتانشان استفاده کنند که در  رشد آن ها بسیار موثر است.

کودکان در سنین مدرسه به  بازی و رشد خود ادامه داده و  کودکان  ۷-۶ ساله از پاستل و قیچی استفاده می کنند.

و مهارت های رنگ شناسی و برش زدن کاغذ را یاد می گیرند.

در ۸ و ۹ سالگی می توانند با چوب به یک توپ ضربه بزنند، دوچرخه برانند.

از روی طناب بپرند و بولینگ بازی کنند.

نقش بازی در رشد ذهنی :

هنگامی که کودکان بازی می کنند یاد می گیرند که از فکرشان استفاده کنند.

«ژان پیاژه »،  روان شناس معروف کودکی که درباره رشد کودکان مطالعه کرده به ما کمک نموده تا درباره نحوه یادگیری کودکان چیزهای زیادی بدانیم.

کودکان هنگام بازی از حواس خود استفاده می کنند.

به وسیله چشیدن ، جویدن ، دیدن ، حس کردن و شنیدن چیزهای مختلف، رنگ ها، اندازه ها، ترتیب و چیدمان، وزن و… را یاد می گیرند.

این گونه مواجهه در مراحل پایین تر منجر به بالا رفتن مهارت های استدلال و منطق برای سنین بالاتر می شود.

کودکان در ضمن بازی های فکری و ذهنی تجربه های زیادی به دست می آورند.

آن ها کشف می کند بوی تعفن نامطبوع است.

می فهمند بسیاری از اسباب بازی ها پرتحرک تر از دیگران است.

آن ها نام رنگ ها را یاد گرفته و بعضی از چیزهایی که به آن ها آسیب می رساند را شناسایی می کنند .

کودکان نحوه الگو برداری از رفتار دیگران و مشارکت در فعالیت ها را می آموزند.

آن ها دوست دارند به شدت درباره کارهایی که انجام می دهند فکر کنند.

از عقاید شخصی خود خارج شوند.

آن ها می توانند به حل مسئله بپردازند .

به وسیله بلوکه های متعددی که دارند سازه ای بلند به وجود آورند.

قطعات پازل را در مکان خود درست می چینند .

لباس های عروسک را در آورده و می پوشانند.

این گونه فعالیت ها که حل مسئله می باشد برای کودکان خوشایند است.

به هماهنگی ذهن و بدن منجر می شود که کودک می تواند یک فعالیت را به پایان برساند.

تصورات خلاقانه کودکان هنگامی که آنها با اشیاء مختلفی که وسایل متعدد را به وجود می آورد آشنا می شوند به راه می افتد.

یک کودک تصمیم می گیرد با وسایلی مانند بلوک ها، ماسه، کاغذ، آب، جعبه ها، رنگها، مداد رنگی ها، خمیر و آلات ریتمیک چه می تواند بسازد؟

ملزومات مغازه داری را فراهم می کند .

لباسی برای پوشیدن عروسک تهیه می کند.

واقعیت جالب این است که آماده کردن کودکان برای بهره مندی از خلاقیت با انجام دادن بعضی از کارها به سادگی به وجود می آید.

نقش بازی در رشد اجتماعی :

نحوه برقراری ارتباط کودک با دیگران را  رشد اجتماعی می گویند.

هر کسی که در زمینه بازی های کودکان مطالعه کرده باشد می داند که بچه ها با توجه به سنشان به روش های متفاوتی با دیگران رابطه برقرار می کنند.

 

 * بازی های اولیه (نوزادی) (Early play lintant) :

اغلب بازی نوزادان با والدین و سایر اعضای خانواده است.نوزادان این بازی ها و احساس خوشی را که از طریق آن به دست می آورند را دوست دارند.
شما می توانید برای نوزادان آواز بخوانید، دستشان را حرکت بدهید، پاهایشان را به هم بزنید و شکمشان را با دهان قلقلک بدهید.
آن ها مشتاقانه می خندند و قهقهه می زنند.
موقعی که نوازد کمی بزرگتر می شود بازی های ساده مانند در آوردن صدای حیوانات برایش جالب است.
نوزادان دوست دارند احساسات خوشی که به وسیله صحبت کردن با آنها به وجود می آید ادامه پیدا کند.

 

 * بازی های انفرادی (کودکان نوپا) (Solitary play toddler)  :

کودکان نوپا دوست دارند به تنهایی بازی کنند.
در این سن هرچند آن ها ممکن است دور کودکان هم سن و سال خود بچرخند و راه بروند ولی دوست دارند به تنهایی بازی کنند.
در حدود 2.5 سالگی آن ها شروع به برقراری ارتباط با هم سن و سالان خود از طریق لمس کردن و صحبت با آن ها می کنند.

* بازی های موازی (قبل از دبستان) (Paralel play) (pre school)  :
دراین سنین کودکان تمایل دارند که باهم باشند ولی تعامل بین آنها محدود است.
آن ها پهلو به پهلوی هم می دوند، به همدیگر گوش می دهند، همدیگر را تماشا می کنند .
بعضی از اوقات ممکن است بر سر اسباب بازی هایشان با هم بجنگند.

* بازی های اشتراکی (قبل از دبستان)  (Associative play) pre school  :
در این سنين کودکان هنوز به خود مشغولند.
اغلب کودکان فعالیت های دیگر کودکان را تقلید می کند ولی آن ها با همدیگر تعامل زیادی انجام نمی دهند.

* بازی های مشارکتی (قبل از دبستان) (Cooperative play) (pre school)  :
هنگامی که مهارت های صحبت کردن و گوش دادن رشد می یابد کودکان می توانند جامعه پذیر شوند.
آن ها برنامه ریزی می کنند و کارهایی که می خواهند انجام دهند را به هم می گویند و فعالیت هایی که انجام می دهند در پاسخ به کارهایی است که دیگران انجام می دهند.
کودکان از طریق وانمودسازی دست به یک بازی خانگی مثل بازی «پدر و مادر» می زنند و سعی می کنند از ارتباط اولیه شان خارج شوند.

* بازی های پایانی (مدرسه)  (Later players) (school) :
بچه ها در سنین مدرسه توسط نقش و محدوده زمانی که دارند به بازی ها ساختار می دهند.
در هنگام بازی از هم انتظار دارند که بی طرفانه و زیبا بازی کنند.
آن ها طرف هایشان را مشخص کرده و تیم تشکیل می دهند و بدین ترتیب با هم معاشرت می کنند.

بعضی از بازی ها به کودک یاد می دهند چگونه با دیگران دوست شود و از بودن در جمع بهره ببرد.
بازی های تقویت مهارت های اجتماعی کودک را قادر می سازد با دیگران همکاری کند، نیازهایش را برآورده سازد، با دیگران ارتباط موثر برقرار کند، تفریح کند و خوش بگذراند.
هر چه کودک بیشتر با دیگران ارتباط داشته باشد، مهارت های اجتماعی وی بهتر رشد خواهد کرد.
مهارت های اجتماعی برای شاد زیستن در خانواده، دوست پیدا کردن و رفتن به مهد کودک و مدرسه بسیار ضروری هستند.
کودکانی که مهارت های اجتماعی بهتری دارند در بین جمع از محبوبیت بیشتری برخوردارند و کمتر سر خورده می شوند.

 

حتما بخوانید :  بازی کودکان : ۷ عامل موثر در بازی کودکان چیست ؟

نقش بازی در رشد عاطفی (Play and emotional development) :

نقاشی، طراحی و موسیقی به کودکان کمک می کند خودشان را ابراز نمایند.

بازی به کودکان کمک می کند که احساس بهتری داشته باشندو یاد می گیرند که اعمال وحرکتشان را کنترل کنند.

آن ها وقتی که یاد می گیرند از زیبایی رنگ ها، ریتم آهنگ ها، بازی با عروسک ها، حیوانات پارچه ای و ابزار نجاری لذت ببرند خوشحال می شوند.

همچنین بازی به آنها کمک می کند تا گرسنگی و تشنگی شان را ابراز کنند.

آن ها اغلب احساسات و عواطفی را که نمی توانند در زندگی روزمره شان نشان بدهند از طریق بازی ابراز می کنند.

کودکان در بازی های خلاق بدون هیچ گونه هراسی ابراز امیدواری می کنند.

هنگامی که آن ها تشویق می شوند زندگی روزمره شان راتعریف کنند یا تصویری را بکشند، می توانند بر احساساتشان غلبه کنند.

دنیای درونی خودشان را بسازند.

آن ها بہتر قادر می شوند که به آرزوها و رؤیا هایشان بپردازند.

 

بدون حمایت جدی از بازی های کودکان :

رویاهایشان کمرنگ می شود.

بلند پروازی ها و خود حمایتی ها کم می شود.

راحت بودن کودک به تدریج زنگار می گیرد.

امنیت خاطر آن ها از دست رفته و دچار ضربه روحی می شوند

 

منبع : پژوهشی از مرکز مطالعات خانواده و رشد انسانی وابسته به دانشگاه ایالتی کلرادو

ترجمه: محمد مهری کارشناس مشاوره و راهنمایی

بازی کودکان : 7 عامل موثر در بازی کودکان چیست ؟

مقدمه ای بر بازی کودکان :

بازی کودکان یک فعالیت دائمی و سازمان یافته است که بر اساس هوش و انگیزه کودک انجام می‌شود.
بازی کودکان یکی از عوامل اصلی رشد کودکان می‌باشد.
از آنجا که بازی کودکان  اغلب با فعالیت بدنی همراه است، ارتباط نزدیکی با رشد و تربیت اندام کودکان، مهارت های جنبشی مناسب و آمادگی بدن دارد.
کودکان با فعالیت های بدنی به مهارت های حرکتی می رسند که آنان را قادر می سازد تا از نظر جسمانی اطمینان، ایمنی و اعتماد به نفس پیدا نمایند.

بازی کودکان برای بالا بردن اعتماد به نفس
از طرف دیگر بازی کودکان و بازی کودکانه ، وظایف متعددی را در سطوح مختلف رشد کودک، بر عهده دارد.
مشاهده شده که رابطه ای بین بازی کودکان و رشد شناختی نیز وجود دارد.
افزایش مهارت در برنامه ریزی، توانائی حل مسأله در بازی های فکری کودکان، آفرینندگی، دست یافتن به دور اندیشی، رشد زبان و … در بازی کودکان  و سرگرمی کودکان متجلی می شود.
برای دانستن و پی بردن به ارزش و اهمیت بازی کودکان، باید بازی و نحوه انجام آن را شناخته و هرگز بازی کودکان را وقت تلف کردن ندانسته، و آن را زمان به دست آوردن دانش و تجربه دانست.
مهارت های جنبشی نوزادان و کودکان کوچک با فعالیت های بازی گونه ای که انجام می دهند، تقویت می شود .
تکرار بازی کودکان، کشف توانمندی ها و شناخت اطراف را باعث می شود.
هر چقدر کودکان بزرگتر می شوند بازی برای بچه ها پیچیده تر شده و باعث یادگیری بیشتری می شوند و مهارت های کودک افزایش می یابد.
بازی کودکان از بدو تولد آغاز می شود و در مراحل رشد، بازی بچه ها و زندگی کودکان چنان در هم ادغام می شوند که تفکیک آن بسیار مشکل و غیر ممکن است.
زیرا فعالیت های طبیعی کودکان در هنگام بازی متجلی می گردد.
کودکان احساسات و نیازهای خود را از راه بازی کودکانه بروز می دهند.

بازی کودکانه
در جریان بازی هدف های خود را جستجو نموده و اطلاعات بدست می آورند.
شکی نیست که بازی کودکان یکی از فعالیت های اساسی آنها است و کودکان از راه بازی، دنیای اطراف خود را می شناسند و آن را تجربه می کنند.
کودکان هنگام بازی می توانند به نتیجه رفتار خود پی ببرند، دیدگاه ها و احساساتشان را با خیال پردازی و تخیل بیان نمایند، آرزوهایشان را به واقعیت نزدیک نمایند و بر نگرانی ها و اضطراب های خویش غلبه کنند.
از سوی دیگر کودکان در حین بازی می تواند به توانائی های جسمانی خود پی ببرد و در تقویت و ایجاد مهارت سعی و تلاش نماید.
از این رو ارزش بازی کودکان در ابعاد مختلف چون ارزش جسمانی، عاطفی، شناختی، اخلاقی و … قابل ذکر است.
فعالیت های طبیعی کودکان در بازی های بچه گانه متجلی می شود .
از آنجا که کودکان هنوز از استدلال و منطق برخوردار نیستند، نمی توانند برداشت منطقی از جهان داشته باشند.
بنابراین آنها در جریان بازی، برای رسیدن به اهداف گوناگون تلاش می نمایند.
احساسات و افکار خود را در بازی به نمایش می گذارند.

پیشنهاد میکنم این مطالب را نیز بخوانید :

نقش بازی در رشد کودکان چیست؟
انواع بازی کودکان که والدین باید بدانند!

بازی کودکان متأثر از مجموعه عواملی چون محیط، جنسیت،سن،هوش،همبازی، فضای بازی اطرافیان و مسائل ارتباط جمعی و … می باشد .
در اینجا بطور خلاصه عوامل فوق مورد بحث قرار میگیرد.
هر یک از این موارد به نحوی در روند بازی کودکان تأثیر می گذارد. این عوامل را می توان به دو گروه تقسیم نمود.

 

الف : عوامل درونی موثر در بازی کودکان                                  ب. عوامل بیرونی موثر در بازی کودکان

 

عوامل درونی موثر در بازی کودکان :

 

  1. جنسیت و بازی کودکان :

    از نظر نحوه بازی کودکان، انتخاب همبازی قابل توجه است.
    کودکان بین سنین ۱۸ ماهگی تا ۳ سالگی شناختی ناچیز درباره هویت جنسی دارند.
    آنان یاد می گیرند خود و دیگران را به عنوان مؤنث و مذکر طبقه بندی کنند.
    کودکان همانندسازی را از ۴ یا ۵ سالگی آغاز می کنند.
    از نظر نوع بازی کودکان نیز، بین دختران و پسران تفاوت ها دیده می شود.
    جنسیت یکی از عوامل مؤثر در بازی کودکان است و به همین دلیل می توان گفت که بازی پسر ها با دختر ها تفاوت دارد.

    جنسیت و بازی کودکان
    پسرها بیشتر از بازی هایی لذت می برند که دشوار است و نیاز به فعالیت فیزیکی دارد؛
    در حالی که دختر ها اغلب بازی های ساکت و آرام و ظریف را ترجیح می دهند.
    به طور معمول کودکان تا قبل از سن هشت سالگی اهمیت چندانی به جنس هم بازي خود نمی دهند.
    اما در سنین ۸ تا ۱۰ سالکی اختلاف بازی کودکان ببن دو جنس به طور کامل آشکار می گردد و کودکان ترجیح می دهند با هم بازی خود بازی کنند.
    دخترها بازی با عروسک را برای شیر دادن ، نوازش کردن و خواباندن آن دوست دارند و حتی بیشتر اوقات با عروسک خود می خوابند.
    پسرها فعالیت بدنی را که نشانگر قدرت و نیروی عضلانی بیشتر آن هاست، را در بازی هایی مانند توپ بازی کودکان ، دویدن و کشتی گرفتن بروز می دهند.
    به عقیده روانشناسان فرانسوی بازی در نزد پسران بیشتر وسیله ای برای اثبات خود در برابر دیگران و برای دختران وسیله ای برای بودن با دیگران است.
    رفتار دختر ها اغلب به وسیله خودداری از پرخاشگری تلقین پذیری از اطرافیان و تحت تاثیر هم بازی های خود قرار گرفتن ، مشخص می شود.
    و حالت هیجانی در آن ها کمتر از پسران به حمله وری و تنبیه بدنی می انجامد.
    پسر ها فعالیت جسمی زیاد و جنبش های ماهیچه ای و عضوی ، حرکات شدید و هیجان ، رفتار تند و پرخاشگرانه را دوست دارند.
    در برابر ابداع و نوآوری در قانون ها و مقررات بازی شانه خالی می کنن بیشتر می کوشند تا قانون های بازی را به نفع خود ندیده بگیرند و بر رقیب پیروز شوند.
    از این رو بازی اغلب پسران تغییر چهره می دهد.
    اما دختران بیشتر از پسران به قواعد و اصول بازی گردن می نهند و به رعایت اصول ونظم بازی مقید هستند.
    “دبس پیرون “( Debesse- Feron) در مورد فعالیت های مربوط به جنسیت با استناد به مطالعه هایی که در آمریکا صورت گرفته است و در مورد امکان تنظیم لیست بازی ها بر حسب شاخص ( دخترانه و پسرانه ) می نویسد :
    “بدون شک بازی خاصی که مخصوص پسران با دختران باشد، وجود ندارد”؛
    زیرا حیطه بازی هایی که به وسیله ی هر دو جنس به طور مساوی انجام می گیرد، خیلی وسیع است؛
    از طرفی مدارس مختلط بعضی فعالیت های ابزاری و ساختمانی مختص یک جنس معين را به طور جریاناتی از مبادله ی بازی در اختیار دارند.
    در هر صورت اگر پسران با دختران به یک بازی معین بپردازند، با بازی های مختلف و متفاوتی بکنند، باز هم به یک طریق به آن بازی نمی پردازند.
    در واقع نوعی روش بازی مخصوص ، برای هر جنس وجود دارد که محققان زیادی به آن اشاره کرده اند.
    بازی دختران قبل از هر چیز مبنی بر رعایت اصول و قواعد است.
    علاقه به آداب و رسوم مذهبی و تشریفاتی از همان دوره کودکستان در نزد دختران پیدا می شود؛
    این علاقه فقط به منظور تأیید خویش و نوعی اطلاعات محض ، که به مخالفت های ظاهری است ، بر می گردد .
    پسران به منظور تسلط بیشتر بر همبازی های خود، با تغییر دادن اختیاری قانون ها و یا با فراموش کردن عمدی آن ها خود را از قید قواعد و اصول آزاد می کنند. بنابراین ممکن است یک بازی معین ، بر حسب آن که دختران با پسران به آن مشغول باشند، شکل متفاوتی به خود بگیرد.
    یک بازی ممکن است در نزد پسران خشونت آمیز، ولی در نزد دختران یک بازی ساده و منظم جلوه گر شود.
    کار و بازی کودکان در میان دختران روستایی همراه می شود.

    بازی کودکان در روستا
    آنان ضمن نگهداری از بچه های خردسال، مانند عروسک زنده با آنان بازی می کنند و پسران روستایی از آزادی بیشتری نسبت به دختران بهره مند هستند. پسران در بازی تنوع بیشتری دارند؛
    اما آنان نیز کار و بازی را با هم انجام می دهند، زیرا نقش مهمی در اقتصاد خانواده به عهده آنهاست.
    این موضوع بیشتر از آن که تنها یک مساله روان شناسی باشد،مساله روان شناسی اجتماعی و یا جامعه شناسی است.

  2. رابطه هوش و بازی کودکان :

    اگر هوش را توانایی یادگیری و انطباق با آنچه برای ادامه زندگی در اجتماعی که در آن زندگی می کنیم بدانیم ، بین بازی کودکان با هوش طبیعی و هوش کمتر تفاوت معنی داری دیده می شود.
    این تفاوت در انتخاب بازی کودکان و همبازی کاملا مشاهده می شود.
    کودکان باهوش به خاطر کنجکاوی و یادگیری سریع زودتر خسته می شوند.
    در حالی که کودکان کم هوش به علت عدم توجه به نوع بازی کودکان، تنوع طلب هستند.
    هوش می تواند بر نحوه و نوع انتخاب بازی کودکان و استفاده از آن تاثیر بگذارد؛
    برخورد کودکان باهوش و کم هوش با بازی و اسباب بازی فرق دارد.
    کودکان تیز هوش سعی می کنند وسایل و اسباب بازی هایی را انتخاب کنند که بتوانند با آن ها به ابتکار و ابداع دست بزنند و قوای ذهنی خود را به کار گیرند.
    کودکان با هوش تر مدت زمان کمتری به یک بازی مشغول می شوند، زیرا خواهان تنوع هستند و از آن لذت می برند.
    کودکان با هوش در سنین بالا تر به بازی هایی می پردازند که دارای فعالیت های ذهنی و جسمی است؛ مثل جمع آوری کلکسیون.
    کودکان تیزهوش به دلیل توانایی های بیشتر به انجام بازی های انفرادی تمایل نشان می دهند و به طور معمول انرژی بدنی را در حد زیادی صرف نمی کنند. کودک عقب مانده نیز بیشتر به بازی های انفرادی می پردازد، زیرا کودکان تیز هوش به علت توانایی زیاد و کودکان کم هوش به علت توانایی کم، به خوبی در گروه پذیرفته نمی شوند.

    هوش و بازی کودکان

    پیشنهاد میکنم این مطالب را نیز بخوانید :

    تقویت هوش کودک: 6 روش ساده که کودک شما را باهوش تر می کند!
     14 بازی ذهنی برای کودکان : تقویت مغز (2-5 ساله)

  3. رابطه سن با بازی کودکان :

    سن کودک، نه تنها بر علاقمندی او به بازی خاص بلکه در انتخاب همبازی، مدت زمان بازی کودکان و نحوه بازی کودکان بی تأثیر نیست.
    کودک در هر سنی بازی خاصی را می پسندد.
    نوزاد بیشتر دست و پا زدن را دوست دارد و وقتی بزرگ تر شد ، به طور مثال از اینکه چشمانش را بگیرند و با او (دالی بازی) کنند، لذت می برد.
    در مرحله ی اول کودکی (تولد تا سه ماهگی ) بازی های کودکان بیشتر انفرادی و با هدف شناسایی اندام ها و اشیا و چگونگی کاربرد آن ها صورت می گیرد . در مرحله ی دوم کودکی ( سه تا هفت سالگی ) کودکان علاوه بر بازی های فردی قادر به فعالیت های گروهی نیز می گردند.
    همان طور که “پیازه”مطرح می کند:
    “کودکان چهار الی هفت ساله در یک محل جمع می شوند، ولی هر کدام برای خود بازی می کنند .
    اگر یکی از آن ها را از جمع خارج کنیم، مخالفت و گریه می کنند، ولی هیچ کدام حاضر به انجام بازی گروهی و مشترک نیستند (بازی موازی ).”
    بازی کودکان در اواخر این مرحله به مرور از حالت خود خارج می شوند و به صورت بازی های قراردادی که انجام آن ها مستلزم رعایت اصول و مقرراتی است در می آیند.
    فعالیت های خود به خودی و بی هدف جای بعضی از فعالیت های بازی کودکان را می گیرند و با نزدیک شدن کودک به دوران بلوغ ، تنوع بازی های او کم می شود ؛

    رابطه سن و بازی کودکان
    یعنی در سن دوازده سالگی نه تنها فعالیت هایی که کودک در آن شرکت می کند کمتر می شود، بلکه تغييراتی هم در آن ها به وجود می آید.
    در این سن فعالیت هایی که سازمان داده شده اند و مشغولیت انفرادی دارند از قبیل سینما رفتن، تماشای تلویزیون و مطالعه، برای آنان لذت بخش است.
    به طور معمول کودکان بزرگ تر وقت کمتری برای بازی دارند.
    آنان برخی فعالیت ها را رها می کنند.
    چون احساس آن ها این است که این نوع از فعالیت ها کودکانه و کسل کننده هستند.
    به طور مثال بچه های کودکستان بازی با مکعب های چوبی را رها می کنند، زیرا اشیایی از قبیل رنگ ، گل رس ، مداد رنگی ، گچ ، فعالیت های جالب تر و متنوع تری را به آن ها عرضه می کنند.
    یکی دیگر از علت های کم شدن تعداد فعالیت های بازی کودکان، ممکن است نبودن همبازی باشد.
    با افزایش سن و کاسته شدن از اوقات فراغت کودک، فعالیت هایی انتخاب می شوند که لذت بیشتری برای کودک فراهم سازند و هر چه کودک بزرگ تر شود این انتخاب دقیق تر می شود.

    پیشنهاد میکنم این مطلب را نیز بخوانید : اسباب بازی مناسب سن کودکان از نظر متخصصین چیست؟

  4. سن کودک و انتخاب همبازی در بازی کودکان:

    انتخاب همبازی نیز با سن کودک ارتباط دارد. انتخاب همبازی برای کودک به معنای همجواری است.
    همبازی در بازی کودکان می تواند کودک یا بزرگسال باشد.
    او با بودن در کنار دوستان لذت می برد.
    اما دوست ندارد دیگران با وسایل بازی او بازی کنند، فقط دوست دارد با دوستانش ارتباط کلامی برقرار نماید.
    کودک در این میان بازی موازی انجام می دهد.
    یعنی موازی کودکان بازی می کند نه با کودکان ، به معنی دیگر  کودکان در کنار هم بازی می کنند  ولی الزامی برای ارتباط با آنها ندارند.
    در واقع فقط از کنار هم بودن لذت می برند و ترک یکی از آنها از بازی باعث ناراحتی آنان می گردد.
    همبازی واقعی یعنی کسی که با او بازی می کند، در همه چیز شریک است هم شراکت در اسباب بازی و هم ارتباط کلامی دارد.
    این نیاز به همبازی ، هر قدر سن کودک بزرگتر می شود در آنان بیشتر می شود.

     

بازی بچه ها

عوامل بیرونی موثر در بازی کودکان :

نقش اطرافیان در بازی کودکان در زمینه های مختلف بازی بی تاثیر نیست.

  1. روش های تربیتی والدین در بازی کودکان :

    روش هایی که پدر و مادر برای تربیت کودکان انتخاب می کنند در شکل گیری نوع شخصیت آنها موثر است.
    این روش های مهم و شیوه تربیتی والدین در بازی کودکان نیز سهم به سزایی دارد.

    نقش والدین در بازی کودکان
    در این جا به اختصار به این عامل می پردازیم :
    مواردی که والدین یا افرادی که با کودکان سرو کار دارند در مورد بازی کودکان باید بدانند:

    • جدی گرفتن بازی کودکان و زمینه ادامه و بسط آن
    • با توجه به سن و ویژگی های رشد کودکان ، بازی را انتخاب نمایند.
    • مکان مشخصی برای بازی کودکان آماده سازند.
    • از بازی با کودکان لذت ببرند.
    • به بازی کودکان، چه در هنگامی که او به تنهایی بازی می کند و یا با همبازی خود بازی می کند توجه و احترام بگذارند.
    • به هنگام بازی کودکان در بیرون از منزل نظارت کامل داشته باشند.
    • اجازه دهند خود کودک زمان بازی را تعیین نماید.
    • هرگز بازی کودکان را با سایرین مقایسه ننمایند.
    • نباید توانمندی های کودک را با دیگر کودکان بسنجند.
    • ایمنی و نظافت را رعایت نمایند.
    • در مقابل بازی کودکان باید بردبار و صبور باشند.
    • باید خلاقیت و قوه ابتکار کودک را تشویق نمایند.
    • نقش خلاقیت در بازی کودکان

      پیشنهاد میکنم این مطلب را نیز بخوانید : نقش بازی در رشد خلاقیت کودکان چیست ؟

    • در انتخاب بازی و وسایل بازی کودکان باید به سن کودک توجه داشته باشند.
    • کودک باید برای بازی آزادی عمل داشته باشد.
    • هرگز نباید با کودک بازی هایی که چه از نظر کلامی چه از نظر حرکتی بدآموزی دارد را انجام داد.
    • بازی کودکان و فعالیت های مختلف، توانایی ها و نقاط قوت و ضعف کودکان را مشخص می سازد.
    • با استفاده از بازی های مختلف می توان بازی های مشابه ساخت.

     

  2. نقش بزرگترها به عنوان همبازی در بازی کودکان :

    بزرگترها به طور مستقیم و با غیرمستقیم می توانند در بازی کودکان شرکت کنند.
    آنها می توانند به عنوان  همبازی و مثل یک کودک بازی را دنبال کنند.
    والدین و یا افرادی  که به نحوی با کودکان سر و کار دارند می توانند به عنوان همبازی کودک را راهنمایی نمایند.
    و در ادامه بازی به کودک کمک و یا آموزش های لازم را از راه بازی به کودک بیاموزند.

    بازی بچه گانه

  3. محیط زندگی و فضای بازی کودکان :

    می دانیم که محیط زندگی بر نوع بازی کودکان تأثیر دارد.
    ساختمان های کوچک و آپارتمان نشینی، بازی های خاصی را طلب می کند.
    کودکان مجبورند با بازی های آرام و کم تحرک خود را مشغول نمایند.
    کودکان اغلب در خانه تنها هستند و همبازی ندارند، در نتیجه به بازی های کامپیوتری رو می آورند.
    ولی در مناطق طبیعی با وضعیت فضای باز می توانند از فضای موجود در طبیعت استفاده نمایند.
    محیط زندگی مسئله بسیار مهمی در بازی کودکان است.
    فضای لازم برای هر کودک در محیط باز 30 متر مربع و در فضای بسته ۱۵ متر مربع است).
    کودکان در سراسر دنیا در شهر و روستا و کوه و دشت هر جا که باشند، بازی می کنند و محیط فقط در نوع بازی آن ها تأثیر می گذارد.
    بر اساس در مطالعه هایی که انجام شده است، کودکان ژاپنی بیشتر به انجام فعالیت های غیر رسمی گروهی علاقه نشان می دهند.
    در حالی که کودکان آمریکایی به بازی های گروهی و رقابتی تاکید دارند.

    بازی های کودکان

    پیشنهاد میکنم این مطالب را نیز بخوانید :

    بازی های گروهی در مهد کودک: 8 بازی جذاب در کلاس درس برای کودکان

    بازی های کلاسی : معرفی بهترین بازی ها در کلاس درس برای کودکان

    نه تنها بازی های دو کشور بلکه بازی های شمال و جنوب یک کشور و حتی محله های یک کشور و با شهر نیز با هم تفاوت دارند .
    فرهنگ هر جامعه در بازی کودکان اثر می گذارد و می توان گفت بازی کودکان فرهنگ آن جامعه را منعکس می کند.
    در منطقه های محروم به علت اینکه افراد از توانایی اقتصادی زیادی برای خرید وسایل و اسباب بازی برای کودکان برخوردار نیستند، آن دسته از بازی های سنتی را به کودکان خود می آموزند که نیاز چندانی به آلات و اسباب ندارند.
    کودکان در این جامعه ها یاد می گیرند که برای خود اسباب بازی بسازند و این تولید و سازندگی به نوبه خود یک بازی و فعالیت دلچسب برای این قبیل کودکان محسوب می شود .
    فضا، مکان و به طور کل محیط بازی کودکان با نوع بازی کودکان تناسب دارد.
    فعالیت های بدنی به طور معمول در فضای باز و بازی های فکری در اتاق های منزل انجام می گیرد.

    پیشنهاد میکنم این مطلب را نیز بخوانید : بازی فکری کودکان: کودکان را مانند کاریکاتور بزرگ نکنیم!

     

    بازی فکری کودکان

     

 

در ضمن جالب است تعبیر سایت ویکی پدیا در مورد بازی کودکان را نیز مطالعه کنید.

در واقع بازی کودکان بهترین شکل فعالیت طبیعی آنها محسوب می شود و در زندگی آنها اهمیت بسیار زیادی دارد و یک روز کودک بدون فعالیت و بازی امکانپذیر نمی باشد.
شما در منزل خود چه بازی هایی با کودک خود می کنید؟
به نظر شما بازی کودکان تا چه حدی در روحیه فرزند شما موثر است؟
لطفا در قسمت نظرات تجربیات خودتون را با ما به اشتراک بگذارید.

 

منبع :
مجله پیک بازی توسط لیلی انگجی،عضو هیت علمی دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبایی